ข้อควรปฏิบัติเมื่อถูกฟ้องคดี

เมื่อได้รับหมายศาล ต้องทำอย่างไร?

การได้รับหมายศาลเป็นเรื่องที่สร้างความเครียดให้กับทุกคน แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือ อย่าตกใจ และห้ามเพิกเฉยเด็ดขาด หมายศาลเป็นเอกสารราชการที่มีกรอบเวลาชัดเจน หากไม่ตอบสนองภายในเวลาที่กำหนด อาจถูกพิพากษาให้แพ้คดีโดยที่ไม่ได้ขึ้นต่อสู้ ซึ่งเรียกว่า "พิพากษาขาดนัด"

บทความนี้จะอธิบายขั้นตอนที่ควรปฏิบัติอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่นาทีแรกที่ได้รับหมายจนถึงการเตรียมตัวขึ้นศาล รวมถึงระยะเวลาสำคัญตามกฎหมายและข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

หมายศาลคืออะไร?

หมายศาล คือ เอกสารที่ศาลออกเพื่อแจ้งให้บุคคลทราบว่ามีคดีเกี่ยวข้องกับตน หรือเรียกให้มาทำการอย่างใดอย่างหนึ่งต่อศาล หมายศาลมีหลายประเภทตามวัตถุประสงค์

• หมายเรียก (Summons) — เรียกจำเลยให้ทราบว่าถูกฟ้อง พร้อมส่งสำเนาคำฟ้องให้ จำเลยต้องยื่นคำให้การภายในกำหนด
• หมายนัด (Notice of Hearing) — แจ้งวันเวลาที่ต้องไปศาลเพื่อพิจารณาคดี
• หมายเรียกพยาน — เรียกบุคคลให้มาเบิกความเป็นพยานในคดี
• หมายจับ (Arrest Warrant) — ให้เจ้าหน้าที่จับกุมผู้ต้องหา ออกในคดีอาญา
• หมายค้น (Search Warrant) — อนุญาตให้เจ้าหน้าที่เข้าตรวจค้นสถานที่
• หมายบังคับคดี — สั่งให้บังคับตามคำพิพากษา เช่น ยึดทรัพย์

สิ่งที่ควรทำทันทีเมื่อได้รับหมาย

1. อ่านหมายศาลอย่างละเอียด — ตรวจสอบชื่อตนเอง วันที่ในหมาย ศาลที่ออกหมาย เลขคดี วันนัด ประเภทคดี ข้อหาหรือมูลฟ้อง และระยะเวลาที่ต้องตอบสนอง
2. เก็บซองและหมายไว้เป็นหลักฐาน — ห้ามทิ้งหรือทำลาย ซองมีตราประทับวันที่รับหมาย ใช้คำนวณระยะเวลาตามกฎหมาย
3. ติดต่อทนายความโดยเร็วที่สุด — ภายใน 1–3 วัน ไม่ควรเกิน 1 สัปดาห์ ทนายต้องมีเวลาเพียงพอในการศึกษาคดีและเตรียมคำให้การ
4. รวบรวมเอกสารหลักฐาน — สัญญา ใบเสร็จ ข้อความแชต อีเมล ภาพถ่าย พยานบุคคล เก็บทุกอย่างที่เกี่ยวข้อง
5. จดวันนัดศาลในปฏิทิน — และตั้งเตือน 3 วันก่อนหน้า การไม่มาศาลตามนัดอาจถูกศาลออกหมายจับในบางคดี

สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาด

• ห้ามเพิกเฉยหมายศาล — แม้คิดว่าไม่ใช่ตน ก็ต้องไปศาลแสดงตน หรือมอบให้ทนายตรวจสอบและตอบสนอง
• ห้ามติดต่อคู่ความโดยตรงโดยไม่มีทนาย — สิ่งที่พูดอาจถูกใช้เป็นหลักฐานในคดี การพูดคุยที่ไม่ระมัดระวังอาจกลายเป็นการรับสารภาพโดยไม่ตั้งใจ
• ห้ามทำลายหรือซ่อนหลักฐาน — ผิดกฎหมาย และเป็นเหตุให้ศาลสันนิษฐานต่อต้านท่าน
• ห้ามรอจนใกล้วันนัดค่อยปรึกษาทนาย — เวลายื่นคำให้การมีจำกัด ทนายต้องการเวลาเตรียมตัว
• ห้ามให้การ ลงชื่อ หรือยอมรับสิ่งใด ๆ โดยไม่ปรึกษาทนาย — โดยเฉพาะในคดีอาญา

ระยะเวลาสำคัญตามกฎหมาย

ยึดวันที่และคำสั่งที่เขียนในหมายของท่านเป็นหลัก กำหนดเวลายื่นคำให้การขึ้นอยู่กับประเภทคดี ซึ่งดูได้จากข้อความในหมายเรียก

คดีแพ่งทั่วไป (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 177)

• ยื่นคำให้การเป็นหนังสือภายใน 15 วัน นับแต่วันที่หมายเรียกและสำเนาคำฟ้องส่งถึงท่าน
• หากเจ้าพนักงานปิดหมายไว้ — การส่งหมายมีผลเมื่อพ้น 15 วันนับแต่วันปิด (หรือนานกว่านั้นตามที่ศาลกำหนด) จากนั้นจึงเริ่มนับ 15 วันเพื่อยื่นคำให้การ
• ขอขยายเวลาได้ — ต้องยื่นคำร้องก่อนครบกำหนด และแสดงเหตุจำเป็นพิเศษ ศาลเป็นผู้พิจารณา
• หากไม่ยื่นคำให้การ — ถือว่าขาดนัดยื่นคำให้การ โจทก์ขอให้ศาลพิพากษาได้ และศาลอาจพิพากษาให้โจทก์ชนะหากเห็นว่าฟ้องมีมูลและไม่ขัดต่อกฎหมาย

คดีผู้บริโภค และคดีมโนสาเร่ (ทุนทรัพย์ไม่สูง)

• คดีหนี้บัตรเครดิต สินเชื่อส่วนบุคคล เช่าซื้อรถ หรือค่าบริการต่าง ๆ มักเป็นคดีผู้บริโภค
• หมายจะเรียกให้ไปศาลเพื่อไกล่เกลี่ย ให้การ และสืบพยานในวันเดียวกัน — จำเลยให้การในวันนัดนั้นได้ ทั้งด้วยวาจาหรือเป็นหนังสือ หรือจะยื่นคำให้การเป็นหนังสือก่อนวันนัดก็ได้
• ต้องไปศาลตามวันนัดในหมาย — หากไม่ไปและไม่ได้ยื่นคำให้การไว้ อาจถือว่าขาดนัดยื่นคำให้การ

คดีอาญา

• ผู้ต้องหา/จำเลยต้องไปศาลตามวันที่ระบุในหมาย
• หากไม่ไป ศาลออกหมายจับ และอาจริบหลักประกัน
• ขอเลื่อนได้กรณีมีเหตุจำเป็น เช่น เจ็บป่วย ต้องมีใบรับรองแพทย์

คดีแรงงาน

• ศาลแรงงานจะกำหนดวันนัดในหมาย จำเลยให้การในวันนัดนั้น หรือจะยื่นคำให้การเป็นหนังสือก่อนวันนัดก็ได้
• ในวันนัด ศาลจะไกล่เกลี่ยก่อน หากตกลงกันไม่ได้จึงพิจารณาคดีต่อ

การขอเลื่อนหรือขยายเวลา

หากไม่สามารถปฏิบัติตามกำหนดเวลาได้ สามารถยื่นคำร้องขอเลื่อนหรือขยายเวลาต่อศาลได้ โดยต้องมีเหตุผลที่ฟังขึ้น เช่น

• ป่วยหนัก มีใบรับรองแพทย์
• เพิ่งได้รับหมายล่าช้า
• ต้องเดินทางต่างประเทศที่หลีกเลี่ยงไม่ได้
• ต้องการเวลาหาทนายและเตรียมเอกสารเพิ่มเติม

ต้องยื่นคำร้องก่อนครบกำหนด ศาลพิจารณาตามดุลพินิจ การยื่นเลทกว่ากำหนดมักไม่ได้รับอนุญาต

ตัวอย่างกรณีศึกษา (สมมติเพื่อการศึกษา)

กรณีที่ 1 — คดีแพ่งเรียกหนี้: นาย ก. ถูกฟ้องเรียกหนี้ 500,000 บาท ได้รับหมายวันที่ 1 มี.ค. ติดต่อทนายวันที่ 3 มี.ค. ทนายตรวจสอบหลักฐานและพบว่ามีการชำระหนี้บางส่วนแล้ว ยื่นคำให้การวันที่ 14 มี.ค. (ภายใน 15 วัน) ต่อสู้คดีจนชนะ ลดยอดหนี้ที่ต้องชำระลงอย่างมาก

กรณีที่ 2 — เพิกเฉยหมาย: นาย ข. ได้รับหมายแต่คิดว่าไม่ใช่เรื่องของตน ไม่ติดต่อทนาย ครบ 15 วันยังไม่ยื่นคำให้การ โจทก์ขอให้ศาลพิพากษาขาดนัด ศาลพิพากษาให้นาย ข. ชำระเงินตามฟ้อง การขอเพิกถอนคำพิพากษาขาดนัดต้องแสดงเหตุผลว่าไม่ทราบเรื่องโดยจริง ซึ่งยาก

กรณีที่ 3 — คดีอาญา: นาง ค. ได้รับหมายเรียกในข้อหาฉ้อโกง ติดต่อทนายทันที ทนายติดตามคดี เตรียมเอกสารพยาน ในวันนัดทนายและนาง ค. ไปศาล นำเสนอพยานหลักฐาน ในที่สุดอัยการสั่งไม่ฟ้อง คดีระงับ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• เพิกเฉย เพราะคิดว่าไม่ใช่ของตน — แม้ฟ้องผิดคน ก็ต้องไปแสดงตนต่อศาลให้รู้
• ทิ้งซองหมายศาล — ทำให้คำนวณระยะเวลาผิด เสียเปรียบในการขอขยายเวลา
• โทรหาคู่ความเองเพื่อขอเจรจา — สิ่งที่พูดถูกบันทึกและใช้ในคดีได้
• หาทนายช้าเกินไป — เหลือเวลาน้อย ทนายเตรียมคดีไม่ทัน
• ไปศาลเองโดยไม่มีทนาย — ในคดีร้ายแรงเป็นความเสี่ยงสูงมาก
• เซ็นเอกสารโดยไม่อ่าน — ในชั้นสอบสวนหรือศาล

คำถามที่พบบ่อย

ถ้าไม่อยู่ที่บ้านตอนหมายมา ต้องทำอย่างไร?
หมายศาลส่งโดยเจ้าพนักงาน หากไม่อยู่ จะส่งให้ผู้บรรลุนิติภาวะในบ้าน หรือปิดหมายไว้หน้าบ้าน หากปิดหมาย ระยะเวลาเริ่มนับเมื่อปิดหมายครบ 15 วัน

หมายศาลแบบที่ไม่ใช่ของตน ทำไงดี?
นำหมายไปศาลที่ระบุพร้อมบัตรประชาชน ให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบ หรือมอบให้ทนาย

ค่าทนายในคดีแพ่งคิดอย่างไร?
ขึ้นอยู่กับทุนทรัพย์ที่พิพาท จำนวนคู่ความ และจำนวนนัดสืบพยาน ทนายจะดูคำฟ้องและเอกสารก่อน แล้วแจ้งขอบเขตงานและค่าจ้างเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน

ฟังคำพิพากษาขาดนัด ทำอย่างไร?
ยื่นคำขอให้พิจารณาคดีใหม่ภายใน 15 วันนับแต่วันที่ส่งคำบังคับ ถ้าพลาดกำหนดเพราะเหตุที่ควบคุมไม่ได้ ยื่นได้ภายใน 15 วันนับแต่เหตุนั้นสิ้นสุด แต่ไม่เกิน 6 เดือนนับแต่วันยึดทรัพย์หรือวันที่มีการบังคับตามคำพิพากษาโดยวิธีอื่น (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 199 จัตวา) คำขอต้องแสดงเหตุที่ขาดนัด และข้อต่อสู้ที่อาจทำให้ผลคดีเปลี่ยน

ขึ้นศาลครั้งแรกต้องเตรียมตัวอย่างไร?
แต่งกายสุภาพ ไปก่อนเวลา 30 นาที นำบัตรประชาชน เอกสารคดี และพร้อมตอบคำถามอย่างชัดเจน ไปกับทนาย

บทสรุป

การได้รับหมายศาลไม่ใช่จุดจบ แต่เป็นจุดเริ่มต้นของการต่อสู้ที่ต้องวางแผนและตอบสนองให้ทันเวลา หลักสำคัญคือ ห้ามเพิกเฉย ห้ามทำลายหลักฐาน และต้องติดต่อทนายความตั้งแต่วันแรก ทนายความที่มีประสบการณ์จะช่วยประเมินคดี วางกลยุทธ์ และเตรียมต่อสู้เพื่อให้ผลลัพธ์ดีที่สุด ไม่ว่าจะเป็นการต่อสู้ในศาลเต็มรูปแบบ การเจรจาประนีประนอม หรือการไกล่เกลี่ย