เป็นผู้ค้ำประกันแล้วถูกฟ้อง ต้องจ่ายไหม รับผิดแค่ไหน

เป็นผู้ค้ำประกันแล้วถูกฟ้อง ต้องรับผิดแค่ไหน

บทความนี้เขียนให้คนที่เคยเซ็นค้ำประกันให้ญาติ เพื่อน หรือคนรู้จัก แล้วได้รับหนังสือทวงหรือหมายศาล ทั้งที่ตนเองไม่ได้เป็นคนใช้เงิน

คำตอบสั้น ๆ: ผู้ค้ำประกันยังมีหน้าที่รับผิดตามสัญญาค้ำ แต่กฎหมายให้การคุ้มครองไว้หลายข้อ เช่น เจ้าหนี้ต้องมีหนังสือแจ้งผู้ค้ำภายในเวลาที่กำหนด และผู้ค้ำรับผิดไม่เกินขอบเขตที่ตกลงไว้ กฎที่ใช้กับคุณขึ้นกับวันที่เซ็นสัญญาค้ำ ขั้นแรกคือหาสัญญาค้ำฉบับที่เซ็นจริง ดูวันที่ และจดวันที่ได้รับหนังสือหรือหมายศาล

ผู้ค้ำประกันคือใคร

ผู้ค้ำประกันคือคนที่ตกลงกับเจ้าหนี้ว่าถ้าลูกหนี้ไม่จ่าย ตนจะเป็นผู้ชำระแทน ผู้ค้ำจึงรับผิดในฐานะ "คนค้ำ" ไม่ใช่ลูกหนี้ตัวจริง ความรับผิดนี้เป็นเรื่องรอง คือจะเกิดเมื่อมีหนี้หลักและลูกหนี้ไม่ชำระ

กฎหมายเปลี่ยนไปเมื่อมีการแก้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ปี พ.ศ. 2557

มีการแก้ไขเรื่องค้ำประกันครั้งใหญ่ในปี พ.ศ. 2557 (ฉบับที่ 20) ทำให้สิทธิของผู้ค้ำหลายเรื่องชัดขึ้น สัญญาค้ำที่ทำก่อนและหลังการแก้ไขอาจใช้กฎไม่เหมือนกัน จึงต้องดูวันที่ทำสัญญาค้ำและบทเฉพาะกาลของกฎหมายที่แก้ ทนายจะเป็นผู้ตรวจว่าสัญญาของคุณอยู่ภายใต้กฎชุดไหน บทความนี้อธิบายหลักทั่วไป ไม่ใช่การยืนยันว่ากฎใหม่ใช้กับสัญญาของคุณ

คุณอยู่ตรงไหน

1. ได้รับหนังสือแจ้งว่าลูกหนี้ผิดนัด

ภายใน 7 วัน: เก็บหนังสือและซองไว้ จดวันที่ที่ได้รับจริง ติดต่อลูกหนี้เพื่อถามสถานะหนี้ และหยิบสัญญาค้ำออกมาดูว่าเซ็นเมื่อไรและค้ำไว้ไม่เกินเท่าไร

2. ได้รับหมายศาล (ถูกฟ้องพร้อมลูกหนี้)

ภายใน 7 วัน หรือก่อนวันนัด แล้วแต่ว่าวันไหนถึงก่อน: จดวันนัดและกำหนดเวลายื่นคำให้การที่ระบุในหมาย รวบรวมสัญญาค้ำและสัญญาหลัก แล้วนำเอกสารไปให้ทนายประเมิน ไม่ควรปล่อยให้ผ่านวันนัดไปโดยไม่ทำอะไร เพราะอาจถูกถือว่าขาดนัด

3. ถูกฟ้องแต่ไม่เคยได้หนังสือแจ้งจากเจ้าหนี้เลย

ภายใน 7 วัน หรือก่อนวันนัด แล้วแต่ว่าวันไหนถึงก่อน: เขียนบันทึกสั้น ๆ ว่าเคยได้รับเอกสารอะไรจากเจ้าหนี้บ้างและเมื่อไร รวมถึงที่อยู่ที่เจ้าหนี้ใช้ส่ง เรื่องนี้เกี่ยวกับกฎเรื่องการแจ้งผู้ค้ำภายใน 60 วัน ซึ่งอาจมีผลต่อดอกเบี้ยบางส่วน

4. เจ้าหนี้ยอมให้ลูกหนี้ผ่อนหรือขยายเวลา โดยไม่ได้ถามผู้ค้ำ

ภายใน 7 วัน: เก็บหลักฐานการผ่อนผัน เช่น ข้อความ เอกสารปรับโครงสร้างหนี้ หรือใบแจ้งหนี้ใหม่ เรื่องนี้เกี่ยวกับกฎที่ว่าการให้เวลาแก่ลูกหนี้โดยผู้ค้ำไม่ยินยอมอาจทำให้ผู้ค้ำหลุดพ้น

สิ่งที่ไม่ควรทำ

• เซ็นเอกสารใหม่จากเจ้าหนี้ เช่น หนังสือยินยอมขยายเวลา หรือรับสภาพหนี้ โดยไม่อ่านและไม่ปรึกษาทนายก่อน เอกสารพวกนี้อาจกระทบสิทธิที่คุณมีอยู่
• คิดว่าลูกหนี้จะจัดการเอง แล้วไม่ไปศาล ถ้าคุณเป็นจำเลย การไม่ให้การหรือไม่มาศาลอาจทำให้ศาลตัดสินโดยฟังเฉพาะฝั่งโจทก์
• จ่ายเงินแทนลูกหนี้โดยไม่เก็บหลักฐานและไม่ทำเอกสารรับรองการชำระ ผู้ค้ำที่จ่ายแล้วมีสิทธิเรียกคืนจากลูกหนี้ได้ แต่ต้องพิสูจน์ได้ว่าจ่ายไปเท่าไรและเมื่อใด

ขั้นตอนตามกฎหมาย

1. ลูกหนี้ผิดนัดชำระหนี้ตามสัญญาหลัก
2. เจ้าหนี้ต้องแจ้งผู้ค้ำเป็นหนังสือภายใน 60 วันนับแต่ลูกหนี้ผิดนัด ถ้าไม่แจ้งภายในเวลานี้ ผู้ค้ำพ้นจากดอกเบี้ย ค่าสินไหมทดแทน และค่าภาระติดพันที่เกิดขึ้นหลังพ้น 60 วันนั้น (ต้นเงินไม่ได้หายไปด้วย) ทั้งนี้ต้องให้ทนายตรวจว่ากฎข้อนี้ใช้กับสัญญาของคุณหรือไม่
3. เจ้าหนี้ฟ้องลูกหนี้และผู้ค้ำ หากเจ้าหนี้เป็นผู้ประกอบธุรกิจ คดีมักเข้าระบบคดีผู้บริโภค ซึ่งศาลจะนัดวันเดียวเพื่อไกล่เกลี่ย ให้การ และสืบพยาน จำเลยที่ไม่มาโดยไม่ได้ยื่นคำให้การไว้อาจถือว่าขาดนัดยื่นคำให้การ ถ้าเป็นคดีแพ่งทั่วไป โดยหลักมีเวลา 15 วันนับแต่ได้รับหมายเพื่อยื่นคำให้การ แต่ให้ยึดกำหนดที่ระบุในหมายเป็นหลัก
4. ในชั้นต่อสู้คดี ทนายจะดูยอดหนี้ ดอกเบี้ยหลังพ้นกำหนดแจ้ง วงเงินที่ค้ำ ข้อสัญญาที่ให้ผู้ค้ำรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วม การที่เจ้าหนี้ผ่อนเวลาให้ลูกหนี้ และข้อต่อสู้ของลูกหนี้ที่ผู้ค้ำยกขึ้นได้
5. ศาลพิพากษา และหากแพ้ เจ้าหนี้อาจบังคับคดี ส่วนผู้ค้ำที่ชำระหนี้แล้วมีสิทธิเรียกคืนจากลูกหนี้

เอกสารที่ทนายต้องเห็นก่อนประเมินเรื่อง

• สัญญาค้ำประกันฉบับที่เซ็น (ดูวันที่ทำสัญญาและวงเงินที่ค้ำ)
• สัญญาหลัก เช่น สัญญากู้ สัญญาเช่าซื้อ หรือสัญญาสินเชื่อ
• หนังสือบอกกล่าวหรือหนังสือทวงที่ได้รับ พร้อมซองและหลักฐานวันที่รับ
• หมายศาลและคำฟ้อง (ถ้าถูกฟ้องแล้ว)
• หลักฐานที่เจ้าหนี้ผ่อนผันหรือปรับโครงสร้างหนี้ให้ลูกหนี้
• หลักฐานการชำระเงินที่คุณจ่ายแทน (ถ้ามี)
• กรณีค้ำเช่าซื้อรถ: ผลการขายทอดตลาดและหนังสือแจ้งค่าขาดราคา (ถ้ามี)

กฎหมายที่เกี่ยวข้อง

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 680: ความหมายของสัญญาค้ำประกัน
• มาตรา 681: ขอบเขตความรับผิดของผู้ค้ำ และข้อกำหนดเมื่อค้ำหนี้ในอนาคตหรือหนี้มีเงื่อนไข (ตามที่แก้ไขในปี 2557)
• มาตรา 681/1: ข้อสัญญาให้ผู้ค้ำรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมเป็นโมฆะ โดยมีข้อยกเว้นสำหรับผู้ค้ำที่เป็นนิติบุคคล (ทนายต้องตรวจรายละเอียด)
• มาตรา 686: เจ้าหนี้ต้องแจ้งผู้ค้ำเป็นหนังสือภายใน 60 วันนับแต่ลูกหนี้ผิดนัด
• มาตรา 700: ผู้ค้ำหลุดพ้นเมื่อเจ้าหนี้ผ่อนเวลาให้ลูกหนี้โดยผู้ค้ำไม่ยินยอม
• มาตรา 691 และ 693: ผู้ค้ำได้ประโยชน์จากการลดหนี้ และมีสิทธิไล่เบี้ยลูกหนี้เมื่อชำระแล้ว
• พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค พ.ศ. 2551 มาตรา 24 ถึง 27: การนัดพิจารณา การไกล่เกลี่ย การให้การ และผลของการขาดนัดในคดีผู้บริโภค
• ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 177: ระยะเวลายื่นคำให้การในคดีแพ่งทั่วไป

คำถามที่พบบ่อย

ผู้ค้ำประกันต้องจ่ายแทนทั้งหมดเลยไหม?
ผู้ค้ำรับผิดไม่เกินขอบเขตที่ระบุในสัญญาค้ำ หากค้ำหนี้ในอนาคตหรือหนี้ที่มีเงื่อนไข กฎหมายที่แก้ไขกำหนดให้ต้องระบุเรื่องสำคัญไว้ เช่น วงเงินสูงสุด การไปดูสัญญาฉบับจริงจึงสำคัญที่สุด

สัญญาเขียนว่าให้รับผิดอย่างลูกหนี้ร่วม ใช้ได้ไหม?
ตามมาตรา 681/1 ข้อตกลงลักษณะนั้นตกเป็นโมฆะ แต่มีข้อยกเว้นสำหรับผู้ค้ำที่เป็นนิติบุคคล และต้องดูด้วยว่าสัญญาของคุณทำเมื่อใด จึงควรให้ทนายตรวจก่อนสรุป

เจ้าหนี้ไม่เคยแจ้งผู้ค้ำเลย มีผลอย่างไร?
มาตรา 686 กำหนดให้เจ้าหนี้แจ้งผู้ค้ำเป็นหนังสือภายใน 60 วันนับแต่ลูกหนี้ผิดนัด ถ้าไม่แจ้ง ผู้ค้ำพ้นจากดอกเบี้ย ค่าสินไหมทดแทน และค่าภาระติดพันที่เกิดหลังพ้น 60 วัน แต่ไม่ได้ทำให้ผู้ค้ำพ้นจากต้นเงิน

เจ้าหนี้ให้ลูกหนี้ผ่อนเพิ่มโดยไม่ถามผู้ค้ำ ผู้ค้ำยังต้องรับผิดไหม?
ตามมาตรา 700 การที่เจ้าหนี้ผ่อนเวลาให้ลูกหนี้โดยผู้ค้ำไม่ยินยอมอาจทำให้ผู้ค้ำหลุดพ้น แต่ถ้าคุณเซ็นยินยอมการผ่อนเวลาครั้งนั้น ผลจะต่างออกไป ส่วนข้อสัญญาที่ให้ยินยอมไว้ล่วงหน้าตั้งแต่ตอนทำสัญญาค้ำ กฎหมายที่แก้ไขปี 2557 กำหนดว่าใช้บังคับไม่ได้ ทั้งนี้ขึ้นกับวันที่ทำสัญญา ต้องดูเอกสารจริง

ถ้าลูกหนี้ได้ลดหนี้ ผู้ค้ำได้ลดด้วยไหม?
โดยหลัก ผู้ค้ำได้ประโยชน์จากการที่หนี้ของลูกหนี้ลดลง (ตามมาตรา 691) แต่รายละเอียดขึ้นกับว่าการลดหนี้ทำอย่างไร ทนายจะตรวจจากเอกสารที่เจ้าหนี้ทำกับลูกหนี้

สัญญาค้ำที่ทำก่อนปี 2558 ใช้กฎใหม่ไหม?
ตอบตรง ๆ ไม่ได้จากบทความนี้ เพราะต้องดูบทเฉพาะกาลของกฎหมายที่แก้ไข โดยทั่วไปกฎหมายไม่ย้อนหลังกับสัญญาที่ทำไว้แล้ว ทนายเป็นผู้ตรวจว่าสัญญาของคุณอยู่ภายใต้กฎชุดไหน

จ่ายแทนลูกหนี้ไปแล้ว เรียกคืนได้ไหม?
ผู้ค้ำที่ชำระหนี้แทนมีสิทธิไล่เบี้ยเอาจากลูกหนี้ได้ ควรเก็บใบเสร็จ หลักฐานโอนเงิน และเอกสารที่เจ้าหนี้ออกให้ไว้ทั้งหมด

บทสรุป

ผู้ค้ำประกันไม่ได้รับผิดโดยไม่มีขีดจำกัด กฎหมายมีเรื่องวงเงินที่ค้ำ การแจ้งภายใน 60 วัน การผ่อนเวลาให้ลูกหนี้ และข้อสัญญาที่เป็นโมฆะ แต่กฎที่ใช้จริงขึ้นกับวันที่เซ็นสัญญาและข้อเท็จจริงของแต่ละราย หากต้องการให้ตรวจเรื่องของคุณ ลองนำเอกสารตามรายการข้างต้นไปให้ทนายพิจารณาว่าข้อต่อสู้ใดใช้ได้