ให้ยืมเงินแล้วไม่คืน ไม่มีสัญญา มีแต่แชท ฟ้องได้ไหม

ให้ยืมเงินแล้วไม่คืน ไม่มีสัญญา มีแต่แชท ฟ้องได้ไหม

บทความนี้เขียนให้คนที่โอนเงินให้เพื่อน ญาติ หรือแฟนเก่ายืมไปแล้ว อีกฝ่ายเงียบหรือบล็อก และตนมีแค่สลิปโอนกับแชท ไม่มีสัญญากู้

คำตอบสั้น ๆ: ฟ้องได้ในหลายกรณี กฎหมายต้องการหลักฐานการกู้ยืมเป็นหนังสือที่ลงชื่อผู้ยืมสำหรับเงินเกิน 2,000 บาท ซึ่งไม่จำเป็นต้องเป็นสัญญากู้ และแชทบางแบบอาจใช้ได้ บางแบบไม่ได้ ขั้นแรกคือเก็บแชททั้งเธรดพร้อมหน้าโปรไฟล์ เก็บสลิปโอนทุกใบ และอย่าลบข้อความใด

กฎหมายบอกว่าอย่างไร

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 653 บัญญัติว่า การกู้ยืมเงินเกิน 2,000 บาท ถ้าไม่มีหลักฐานเป็นหนังสืออย่างใดอย่างหนึ่งที่ลงลายมือชื่อผู้ยืม จะฟ้องร้องให้บังคับคดีไม่ได้ ข้อสำคัญคือกฎหมายใช้คำว่า "หลักฐานเป็นหนังสือ" ไม่ได้บังคับว่าต้องมีสัญญากู้ฉบับทางการ ข้อความที่ผู้ยืมเขียนยอมรับว่ายืมและระบุจำนวนเงินอาจเป็นหลักฐานได้

แชทใช้เป็นหลักฐานได้หรือไม่

พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 ยอมรับข้อความอิเล็กทรอนิกส์เป็นหนังสือและยอมรับลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ได้ในเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด ในทางปฏิบัติศาลจะดูว่าข้อความนั้นแสดงว่าเป็นการยืมหรือเป็นหนี้ ระบุจำนวนเงิน และมาจากบัญชีของผู้ยืมจริงหรือไม่ แต่ละคดีมีข้อเท็จจริงต่างกัน จึงต้องให้ทนายดูแชทจริง

คุณอยู่ตรงไหน

1. ยังคุยกับผู้ยืมได้

ภายใน 7 วัน: ขอให้ผู้ยืมยืนยันเป็นข้อความว่ายืมเงินไปเท่าไรและจะคืนเมื่อไร ใช้คำว่า "ยืม" หรือ "กู้" และระบุจำนวนเงินให้ชัด หรือขอให้เซ็นหนังสือรับสภาพหนี้ อย่าบีบหรือข่มขู่ เพราะจะทำให้ข้อความนั้นมีปัญหาในภายหลัง

2. ถูกบล็อกหรือผู้ยืมเงียบ

ภายใน 7 วัน: บันทึกแชททั้งหมดพร้อมวันที่และเวลา แคปหน้าโปรไฟล์ที่เห็นชื่อและบัญชีของผู้ยืม เก็บสลิปโอนทุกครั้ง และสำรองไฟล์ไว้ในที่ปลอดภัย

3. มีแค่สลิปโอน ไม่มีข้อความที่พูดถึงการยืมเลย

ภายใน 7 วัน: สลิปพิสูจน์ได้ว่าเงินถูกโอน แต่ไม่ได้พิสูจน์ว่าโอนเพื่อให้ยืม เพราะอาจเป็นการให้เปล่าหรือจ่ายค่าอย่างอื่น ลองรวบรวมข้อความอื่นที่พูดถึงเงินก้อนนี้ รวมถึงรายชื่อคนที่รู้เรื่อง แล้วให้ทนายประเมินว่ามีหลักฐานเพียงพอหรือไม่

4. สงสัยว่าถูกหลอกตั้งแต่ตอนขอยืม

ภายใน 7 วัน: จดรายละเอียดว่าผู้ยืมพูดอะไรตอนขอยืม อ้างเหตุผลอะไร และมีสิ่งที่พิสูจน์ได้ว่าเป็นเรื่องโกหกหรือไม่ การไม่คืนเงินอย่างเดียวเป็นเรื่องแพ่ง คดีอาญาฐานฉ้อโกงต้องมีการหลอกลวงตั้งแต่ต้น ซึ่งต้องมีหลักฐานต่างหาก

สิ่งที่ไม่ควรทำ

• โพสต์ประจานชื่อหรือรูปผู้ยืมในโซเชียล อาจกลายเป็นความผิดฐานหมิ่นประมาทต่อตัวคุณเอง
• ทวงด้วยการข่มขู่ หรือไปหาที่ทำงานและบอกคนรอบข้าง อาจเข้าข่ายความผิดทางกฎหมาย ทนายต้องตรวจว่ากฎเรื่องการทวงถามหนี้ใช้กับการทวงของบุคคลทั่วไปหรือไม่
• แก้ไข ตัดต่อ หรือลบแชท แม้แต่ข้อความที่คุณเองพูดแรงไปก็อย่าลบ เพราะการแก้ไขทำให้หลักฐานทั้งหมดน่าสงสัย

ขั้นตอนตามกฎหมาย

1. รวบรวมหลักฐาน ทวงถามเป็นหนังสือ ทนายอาจส่งหนังสือบอกกล่าวให้ชำระ
2. ยื่นฟ้องคดีแพ่งต่อศาล หากจำนวนเงินไม่มาก คดีอาจอยู่ในศาลแขวง ซึ่งมีวิธีพิจารณาที่ง่ายกว่า วงเงินของศาลแขวงและคดีมโนสาเร่เป็นสิ่งที่ทนายต้องตรวจตามกฎหมายปัจจุบัน
3. คดีนี้โดยทั่วไปไม่ใช่คดีผู้บริโภค เว้นแต่ผู้ให้ยืมประกอบธุรกิจให้กู้ จึงใช้วิธีพิจารณาความแพ่งทั่วไป ส่วนกำหนดเวลาที่จำเลยต้องให้การขึ้นกับประเภทคดีและสิ่งที่ระบุในหมายเรียก
4. ศาลไกล่เกลี่ย สืบพยาน และพิพากษา
5. หากชนะ แต่ผู้ยืมไม่จ่าย ต้องดำเนินการบังคับคดีเป็นขั้นตอนแยกต่างหาก

เรื่องอายุความ: การกู้ยืมเงินไม่มีอายุความเฉพาะ จึงใช้อายุความทั่วไป 10 ปี โดยนับแต่วันที่เรียกให้คืนได้ ถ้าไม่ได้กำหนดวันคืนไว้ อาจเริ่มนับตั้งแต่วันที่ให้ยืม และหากผู้ยืมรับสภาพหนี้หรือชำระบางส่วน อายุความจะสะดุดหยุดลงและเริ่มนับใหม่

เอกสารที่ทนายต้องเห็นก่อนประเมินเรื่อง

• สลิปโอนเงินทุกครั้ง และหน้ารายการเดินบัญชีของคุณ
• แชททั้งเธรด ไม่ตัดต่อ พร้อมหน้าโปรไฟล์ของผู้ยืม
• ข้อความที่ผู้ยืมยอมรับจำนวนหนี้หรือสัญญาว่าจะคืน
• ชื่อ ที่อยู่ และข้อมูลระบุตัวผู้ยืมเท่าที่มี
• ชื่อพยานที่รู้เรื่องการยืม
• ข้อความทวงถาม และหลักฐานการชำระคืนบางส่วน (ถ้ามี)
• เลขบัญชีปลายทางและชื่อเจ้าของบัญชีที่รับโอน

กฎหมายที่เกี่ยวข้อง

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 653: กู้เกิน 2,000 บาทต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ยืมจึงฟ้องบังคับได้
• มาตรา 654: ดอกเบี้ยตามสัญญาคิดได้ไม่เกินอัตราที่กฎหมายกำหนด คือไม่เกินร้อยละ 15 ต่อปี
• มาตรา 224: ดอกเบี้ยผิดนัดในกรณีไม่ได้ตกลงกัน (อัตราร้อยละ 5 ต่อปีตามกฎหมายปัจจุบัน)
• มาตรา 193/30: อายุความทั่วไป 10 ปี และมาตรา 193/14: การรับสภาพหนี้ทำให้อายุความสะดุดหยุดลง
• พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 มาตรา 7 ถึง 9: ข้อความอิเล็กทรอนิกส์และลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์
• ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 341: ฉ้อโกง ใช้เมื่อมีการหลอกลวงตั้งแต่ต้น

คำถามที่พบบ่อย

ไม่มีสัญญากู้ ฟ้องได้ไหม?
ได้ ถ้ามีหลักฐานเป็นหนังสือที่ลงลายมือชื่อผู้ยืม ซึ่งไม่จำเป็นต้องเป็น "สัญญา" แต่ถ้าเป็นเงินเกินสองพันบาทและไม่มีหลักฐานเลย ฟ้องบังคับคดีไม่ได้ตามมาตรา 653

แชทไลน์หรือเฟซบุ๊กใช้แทนหนังสือได้ไหม?
ได้ในบางกรณี ข้อความต้องแสดงได้ว่าเป็นการยืมหรือเป็นหนี้ ระบุจำนวนเงิน และมาจากบัญชีของผู้ยืมเอง ทนายต้องดูแชทจริงจึงบอกได้ว่าพอหรือไม่

ผู้ยืมตอบมาแค่สติกเกอร์ขอบคุณ นับเป็นหลักฐานไหม?
เสี่ยงที่จะไม่พอ หลักฐานตามมาตรา 653 ต้องแสดงว่าผู้ยืมยอมรับว่ายืมหรือเป็นหนี้ และควรระบุจำนวนเงิน สติกเกอร์หรือคำตอบสั้น ๆ ที่ไม่ได้พูดถึงการยืมหรือจำนวนเงินมักไม่แสดงสิ่งเหล่านี้ ควรหาข้อความอื่นที่ผู้ยืมพูดถึงหนี้ประกอบ และให้ทนายดูแชททั้งเธรด

มีแต่สลิป ไม่มีแชทเลย จะเป็นอย่างไร?
สลิปแสดงว่ามีการโอนเงิน แต่ไม่ได้พิสูจน์ว่าเป็นการให้ยืม เพราะอาจเป็นการให้เปล่าหรือจ่ายค่าของ ควรหาหลักฐานอื่นประกอบ เช่น ข้อความอื่น พยานบุคคล

ฟ้องได้ภายในกี่ปี?
ไม่มีอายุความเฉพาะสำหรับการกู้ยืมเงิน จึงใช้อายุความ 10 ปี โดยนับแต่วันที่เรียกให้คืนได้ ถ้าไม่ได้กำหนดวันคืนไว้ อาจเริ่มนับตั้งแต่วันที่ให้ยืม และถ้าผู้ยืมรับสภาพหนี้หรือชำระบางส่วน อายุความเริ่มนับใหม่

คิดดอกเบี้ยได้เท่าไร?
ถ้าตกลงกันไว้ คิดได้ไม่เกินร้อยละ 15 ต่อปี ถ้าไม่ได้ตกลงกัน ผู้ให้ยืมเรียกดอกเบี้ยผิดนัดในอัตราร้อยละ 5 ต่อปีนับแต่วันที่ผู้ยืมผิดนัด

แจ้งความว่าโกงได้ไหม?
การไม่คืนเงินกู้เป็นเรื่องแพ่ง คดีอาญาฐานฉ้อโกงต้องพิสูจน์ได้ว่ามีการหลอกลวงตั้งแต่ตอนขอยืม การไม่คืนในภายหลังอย่างเดียวไม่พอ

ฟ้องเองโดยไม่มีทนายได้ไหม?
ได้ ศาลมีช่องทางยื่นฟ้องทางอิเล็กทรอนิกส์ และคดีที่จำนวนเงินไม่มากมีวิธีพิจารณาที่ง่ายกว่า แต่การประเมินว่าหลักฐานแชทเพียงพอหรือไม่เป็นเรื่องที่ทนายช่วยตรวจได้

บทสรุป

การไม่มีสัญญากู้ไม่ได้แปลว่าฟ้องไม่ได้เสมอไป แต่ต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือที่ลงชื่อผู้ยืมตามมาตรา 653 และแชทที่ชัดเจนอาจใช้ได้ หากต้องการให้ตรวจว่าหลักฐานของคุณเพียงพอหรือไม่ ลองนำสลิป แชททั้งเธรด และเอกสารตามรายการข้างต้นไปให้ทนายพิจารณา